ذهنیت و زاویه دید

ذهنیت و زاویه دید، کتابی از استاد علی صفایی حائری در باره نقد ادبی و همچنین نقد ادبیات داستانی ایران است.

معرفی کتاب

ذهنیت و زاویه دید، کتابی از استاد علی صفایی حائری در باره نقد ادبی و همچنین نقد ادبیات داستانی ایران است.

این اثر پیش از این در کتاب پنج جلدی «روش نقد» استاد حائری، که جلد دوم آن به ادبیات و هنر اختصاص دارد، چاپ شده است. آنچه در این اثر مورد توجه است ارائه میزان و معیار ثابتی برای نقد است که تحت تأثیر شرایط گوناگون گرفتار کش و قوس نشود و بتواند در برابر موقعیت‌های مختلف امکان موضع‌گیری‌های مناسب را فراهم کند.

از نقد‌های این کتاب می‌توان به نقد داستان‌های سووشون سیمین دانشور، سمفونی مردگان و سال بلوای عباس معروفی، آدم‌های غایب تقی مدرسی و کلیدر محمود دولت‌آبادی اشاره کرد.

در بخشی از نقد داستان سمفونی مردگان، اثر عباس معروفی می‌خوانید:

«این داستان، داستان ۴۵ سال زندگی است، که اورهان در هنگام مرگ ۴۰ سال دارد و آیدین و یوسف، به ترتیب دو سال تفاوت دارند و ناچار زندگی این خانواده در ۴۵ سالی که از ۱۳۱۰ آغاز شده ـ چون در سال ۱۳۲۰ یوسف نه ـده ساله بوده است ـ و به سال‌های ۱۳۵۵ ختم می‌شود، بررسی می‌شود.

این داستان به جریان‌های تاریخی نمی‌پردازد و داستان را از آخر، از گفت‌وگوی ایاز پاسبان که نمی‌تواند روی صندلی جا بگیرد، با اورهان حسابگر، که نمی‌تواند برادر دیوانه و دختر او را تحمل کند، آغاز می‌شود. و سپس از زبان سوم شخص و از ذهن سورمه و آیدین دیوانه و اورهان کابوس گرفته، باز می‌شود.

این داستان با این‌که از چند زبان و ذهن تکرار می‌شود، ولی مکرر نیست، که هرکدام جزیی از حوادث را می‌گویند و در نتیجه مثل رمان «رازهای سرزمین من» زیادی و مکرر چندانی ندارد. و شاید این به خاطر روشی باشد که «معروفی» دنبال کرده.»

بخشی از مقدمه کتاب

ذهنیت، همان فلسفه و بینش و شهود هنرمند است. و زاویه دید نگرش هنری و بیان هنری او.
در مورد زبان هنر، گاهی از ناخودآگاه و گاهی از جریان سیال ذهنی و تداعی معانی و گاهی هم از انعکاس حادثه در ذهن و عکس العمل های گوناگون در برابر حادثه، به نام زبان هنری و نگاه هنرمندانه، گفت و گو می شود. و از اجتماع این عکس العمل های متفاوت است که به نوعی کوبیسم در ادبیات و یا کولاژ در سینما می رسیم. در حالی که زاویه دید و نوع برش و نگرشی که به یک حادثه داریم، جدا از ناخودآگاه، تداعی معانی و عکس العمل می تواند بیان هنری را عرضه کند.
وقتی از کاسه ای چینی و گران قیمت را از دست می دهم و به شکسته هایش نگاه می کنم، می توانم از ناخودآگاه و یا تداعی معانی و یا عکس العمل های متفاوت، نشانی بیاورم و می توانم به چنین حادثه ای با نگرشی تازه روی بیاورم و این نکته را نشان دهم که بر شکستنی ها تکیه نکنم و از شکستگی ها، درس وارستگی بگیرم و به جای رنج و غصه و بی خیالی و ای بابا ولش کن، به این اقتدار و این نگرش دست بیابم که این زاویه دید، بیان هنری همین واقعه را عهده دار است و هنرمندانه ترین برداشت ها و نگرش ها را به دنبال دارد.
این نوشته در زمینه نقد ادبیات داستانی است که در آن، کتاب صد سال داستان نویسی ایران و چندین رمان بلند و کوتاه، به تحلیل و نقد و بررسی کشانده شده است.

اشتراک‌گذاری

به اشتراک گذاری بر روی facebook
به اشتراک گذاری بر روی linkedin
به اشتراک گذاری بر روی twitter
به اشتراک گذاری بر روی email
به اشتراک گذاری بر روی telegram
به اشتراک گذاری بر روی whatsapp

پیشنهاد میکنیم این محصولات را هم ببینید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.